Czaty i komunikatory są użytecznymi narzędziami do porozumiewania się z innymi ludźmi przez Internet. Ich popularność wciąż rośnie i każde dziecko zetknie się z nimi wcześniej lub później, dlatego warto wiedzieć więcej o tych usługach.
Czat (ang. chat - gadać, ucinać sobie pogaduszki) – to serwis (najczęściej dostępny na stronie internetowej), w którym można porozumiewać się „na żywo” z innymi jego użytkownikami poprzez pisanie wiadomości. Czaty podzielone są na tak zwane pokoje, w założeniu skupiające użytkowników podobnych pod jakimś względem, np. wieku, zainteresowań, miejscowości zamieszkania. Czaty funkcjonują na dużych portalach, a także na wielu stronach tematycznych (zwykle tematyka czatu odpowiada wtedy tematyce strony). Aby skorzystać z czatu należy wejść na jego stronę internetową, wybrać pokój, podać pseudonim pod jakim chcemy być widoczni i już można rozmawiać z innymi. W ramach jednego czatu pseudonimy (nicki) nie mogą się powtarzać. Często swój nick można zarejestrować, wtedy bez znajomości hasła nikt nie będzie mógł go sobie wybrać. Na czacie można prowadzić rozmowę na forum publicznym/ogólnym (wszyscy obecni w danym pokoju mogą przeczytać to co piszemy) oraz prywatną (rozmowa tylko między dwiema osobami). Wybrani użytkownicy czatu posiadają uprawnienia tzw. ‘operatora (moderatora) czatu’, które umożliwiają m.in. wypraszanie z pokojów i blokowanie dostępu do czatu innym użytkownikom (na przykład za nieprzestrzeganie regulaminu). Operatorzy powinni dbać o porządek na czacie, kontrolując to, co dzieje się na forum publicznym (rozmowy prywatne są dla nich niedostępne). Niekiedy pomaga w tym bot – program, który wykonuje pewne czynności w zastępstwie człowieka, np. ostrzega i blokuje użytkowników posługujących się wulgaryzmami. Podczas czatowania można korzystać z tzw. emotikonek – wstawianych do wiadomości obrazków bądź znaków symbolizujących wyraz twarzy (zwykle obróconej o 90º) i przeżywane emocje, np. :-) czy oznaczają uśmiech, zadowolenie, a :-( lub smutek. Niektóre czaty dają możliwość zapisania prowadzonej rozmowy, na pozostałych jej treść znika po zamknięciu okna. Coraz więcej czatów oferuje możliwość przekazu obrazu za pomocą kamer wideo.
Usługą podobną do czatów jest IRC, z którego korzysta się za pomocą przeznaczonych do tego programów.
Komunikator internetowy (ang. Instant Messenger (IM)) – to samodzielny program zasadą działania podobny do czatu, różniący się od niego tym, że służy głównie do prowadzenia rozmów prywatnych między dwiema osobami (choć istnieje możliwość tworzenia tzw. konferencji, podczas których wszyscy jej uczestnicy mogą rozmawiać tak jak na forum publicznym czatu). Treści rozmów nie są w żaden sposób kontrolowane (nikt ich nie moderuje, nie ma botów). Każdy użytkownik komunikatora posiada swój unikatowy identyfikator (ciąg cyfr, liter), którego znajomość jest wymagana do rozmowy z nim. W komunikatorze można zapisać swoją listę kontaktów, czyli identyfikatorów znajomych (z możliwością nadania im własnej nazwy, aby było wiadomo o kogo chodzi). Wystarczy wybrać z listy osobę, aby rozpocząć z nią rozmowę lub pozostawić dla niej wiadomość, którą przeczyta po włączeniu programu. Dla łatwiejszego odszukiwania rozmówców tworzone są katalogi użytkowników. Jeśli ktoś umieścił w nim swoje dane osobowe (imię, nazwisko, rok urodzenia, adres, płeć itp.), to wszyscy inni użytkownicy mają do nich wgląd i mogą odszukać na ich podstawie daną osobę w katalogu. W komunikatorze jest możliwość ustawiania tzw. statusu (stanu). Jest to informacja dla innych, czy dana osoba korzysta aktualnie z programu i czy można z nią porozmawiać. Do statusu można dołączyć dowolną informację opisową, np. „jestem na wakacjach”, „smutno mi”. Komunikatory przechowują treści prowadzonych rozmów (archiwum, historia), o ile użytkownik ich nie wykasuje lub nie wyłączy tej funkcji. Tak jak na czatach, prowadząc rozmowę można korzystać z emotikonek. Poza wymianą wiadomości tekstowych, współczesne komunikatory umożliwiają też transmisję głosu i obrazu. Ponadto posiadają wiele dodatkowych funkcji, np. przesyłanie plików, obrazków, wysyłanie e-maili i smsów.
Najpopularniejsze komunikatory w Polsce to Gadu-gadu, Skype i Tlen.
Korzystanie z komunikatorów i czatów przez dzieci i młodzież
Wyniki badań[1] pokazują, że systematycznie zwiększa się udział dzieci korzystających z komunikatorów - obecnie posługuje się nimi zdecydowana większość młodych internautów. Wykorzystują je głównie do kontaktów z przyjaciółmi, choć ponad połowa z nich zawiera również za ich pośrednictwem nowe znajomości. Dzieci często podają przez Internet swoje dane, przeważnie adres e-mail, ale również numer telefonu lub zdjęcie. Ponad dwóm trzecim młodym internautom ktoś poznany przez Internet proponował spotkanie. Co prawda dochodzi do nich w mniej niż połowie przypadków, ale niepokojące jest, że na takie spotkania połowa dzieci chodzi sama.
Popularność czatów wśród internautów maleje, obecnie korzysta z nich mniej niż jedna trzecia młodych użytkowników Sieci.Główne źródła zagrożeń, z jakimi można się zetknąć na czacie/komunikatorze:
- anonimowość w Internecie ma czasem swoje plusy, ale należy pamiętać, że nigdy do końca nie wiadomo, kim naprawdę jest nasz rozmówca;
- rozmawiając z drugą osobą nie widząc jej przy tym i nie pokazując siebie bardzo łatwo kłamać i oszukiwać; rozmówcy często podają inny wiek, niż mają w rzeczywistości, a nawet podszywają się pod innych;
- starsi potrafią manipulować dziećmi: znają ulubione tematy dziecięcych rozmów, co pozwala im się zbliżyć do dzieci i pozyskać zaufanie;
- niektórzy dorośli starają się rozwinąć znajomość z dzieckiem do celów seksualnych;
- rozmowy na czacie/komunikatorze mogą ewoluować do rozmów za pośrednictwem innych metod porozumiewania się, takich jak e-maile, telefony, a także do spotkań;
- użytkownicy komunikatorów są narażeni na szkodliwe oprogramowanie i spam;
[1] Źródło: www.interklasa.pl; www.saferinternet.pl
Zasady bezpiecznego korzystania z czatów i komunikatorów:
Zabranianie korzystania z czatów czy komunikatorów nie jest najlepszym sposobem na radzenie sobie z zagrożeniami z nimi związanymi – nie pozwala to dzieciom uczyć się prawidłowo reagować w sytuacjach, w których wcześniej czy później i tak się znajdą. Dzieci powinny wiedzieć, że jeśli cokolwiek je zaniepokoi, mogą bez obaw zwrócić się do dorosłych o pomoc. Ponadto ważne jest, aby uczyć je:
- posługiwania się nickiem (pseudonimem), najlepiej takim, który nie zdradza wieku (niewskazane jest dodawanie do nicku roku urodzenia lub wieku np. ania1998, jas10 – może to przyciągać uwagę pedofilów);
- odmawiania podawania internetowym znajomym swoich danych osobowych - nazwiska, adresu, numeru telefonu, wieku, a także wysyłania swoich zdjęć;
- odmawiania prośbom o podanie danych lub przesłanie zdjęć znajomych;
- przy logowaniu/rejestracji nie podawać więcej informacji o sobie, niż jest to konieczne – podawanie pełnych i szczegółowych danych osobowych przy rejestracji na komunikatorze nie jest i nie powinno być wymagane!
- nie odpowiadać na wulgaryzmy i prowokujące zaczepki, blokować niechcianych rozmówców, a niepokojące treści zgłaszać dorosłym;
- zwracać uwagę, czy czat jest moderowany, lub czy zawiera bota;
- jeśli dziecko chce się spotkać z osobą poznaną przez Internet, powinno Cię o tym poinformować, a na spotkanie udać się tylko w towarzystwie rodzica bądź innej zaufanej osoby dorosłej;
Przestrzeganie powyższych zasad, jak również ogólna czujność przy korzystaniu z Sieci pozwolą na zminimalizowanie zagrożeń i bezpieczne korzystanie z czatów i komunikatorów.
Artykuły, analizy i raporty z badań nad problematyką bezpieczeństwa dzieci w Internecie.
Wystąpienia (wideo) dotyczące bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w Internecie.
