W XXI wieku zasoby źródeł internetowych stały się nieodzownym oraz alternatywnym wobec publikacji drukowanych źródłem informacji. Umieścić je w Internecie może każdy w łatwy i szybki sposób. Praktycznie natychmiast mogą się z nimi zapoznać wszyscy użytkownicy Sieci. Coraz więcej osób wiarygodność informacji znalezionej w Internecie ocenia wyżej niż tej pochodzącej z prasy, radia czy telewizji. Zważywszy na ogromną ilość oraz różną jakość materiałów dostępnych w Sieci, łatwo o pomyłkę, stąd bardzo ważną umiejętnością stała się ocena wartości i wiarygodności internetowych źródeł.
Generalną zasadą, jakiej należy przestrzegać, jest ostrożność i krytycyzm w posługiwaniu się źródłami internetowymi - pomyłka może przecież zdarzyć się każdemu. Przy szczegółowej ocenie należy stosować odpowiednie kryteria weryfikacyjne. O wartości i wiarygodności drukowanych publikacji decydują 3 czynniki: prestiż autora i wydawnictwa, dokładność redakcyjnej analizy poprzedzającej publikację oraz recenzje specjalistów z dziedziny publikacji. Zanim dana pozycja trafi na półki czytelników, kompetencja autora, aktualność danych, rzetelność i obiektywizm w ujęciu tematu, jakość tekstu, użyteczność i przydatność publikacji podlegają ocenie. Te same kryteria, zmodyfikowane w niewielkim stopniu, można zastosować do weryfikacji źródeł internetowych.
Kompetencja autora
Jednym z podstawowych elementów oceny wiarygodności informacji jest określenie kompetencji je autora w danej dziedzinie. W przypadku publikacji drukowanych podanie informacji o autorze jest pewnym standardem, rzadko przestrzeganym w przypadku twórcy stron internetowych. Poniżej znajduje się lista pytań pomocnych w analizie podstaw kompetencji autora informacji:
Czy twórca strony jest łatwo identyfikowalny?
- Czy autor jest autorytetem w dziedzinie? Czy dokument zawiera biografię autora, która potwierdziłaby ten autorytet?
- Czy na stronie znajdują się odnośniki hipertekstowe (hiperłącza, linki) zawierające dodatkowe informacje o autorze?
- Czy są podane dane kontaktowe autora?
- Czy adres strony/dokumentu pojawia się w odnośnikach hipertekstowych innych, dobrej jakości serwisach?
- Jaką organizację reprezentuje autor strony (komercyjną, związana ze światem polityki, edukacją itd.)?
- Czy dana organizacja ma podstawy do kompetentnego wypowiadania się w danej dziedzinie?
- Czy strona jest oficjalnie uznana przez organizację, na której serwerze się znajduje?
- Czy strona posiada jakiś uznany certyfikat, ocenę świadczącą o jakości publikowanych informacji?
Rzetelność w ujęciu tematu i sposobie jego prezentacji
Kolejnym czynnikiem istotnym dla oceny wartości tekstu jest analiza rzetelności w ujęciu tematu. Istotna jest tu ścisłość w podawaniu faktów.
- Czy informacje dotyczące faktów znajdują potwierdzenie w innych źródłach (internetowych i drukowanych)?
- Czy opublikowany materiał nie zawiera przesadnych uogólnień lub daleko idących skrótów czy uproszczeń?
- Czy źródło zgłębia temat wyczerpująco i z wystarczającą szczegółowością?
- Czy w danych bibliograficznych i odnośnikach znajdują się poważane, znane pozycje i wartościowe strony internetowe poszerzające ujęcie tematu?
- Czy w publikacji znajdują się cytaty świadczące o czerpaniu wiedzy o danym zagadnieniu z różnych źródeł?
- Czy strona nie zawiera błędów ortograficznych czy gramatycznych, które świadczyłyby o braku kontroli i nieprofesjonalnym podejściu do publikowanej informacji?
Obiektywizm
Podstawę oceny obiektywizmu źródła stanowi jednoznaczność w rozgraniczaniu faktów od subiektywnych opinii oraz analiza stylu i zwrotów językowych.
- Na ile jasno rozdzielane są fakty od opinii?
- W jakim celu strona internetowa, z której pochodzi informacja, została stworzona (informacyjnym, edukacyjnym, promocyjnym, rozrywkowym, komercyjnym, jako źródło kontaktów…)?
- Czy strona nie ma ukrytego celu, np. reklamowego?
- Czy stronę charakteryzuje styl informacyjny, obiektywny czy perswazyjny, propagandowy?
- Jaki punkt widzenia jest prezentowany w źródle? Czy źródło promuję jedno stanowisko na wybrany temat czy prezentuje różne opinie?
- Czy źródło nie zawiera elementy manipulacji?
- Czy język nie jest przesadnie nacechowany emocjami?
Aktualność informacji
Istota aktualności informacji zależy przede wszystkim od dziedziny. W przypadku działów wiedzy podlegającym dynamicznemu rozwojowi (np. nowoczesne technologie) lub zmianom (np. wiadomości, dane statystyczne) szybko się ona dewalualizuje. Niektóre źródła są natomiast ponadczasowe. Należy upewnić czy dana strona zawiera wystarczająco aktualne informacje dla naszych potrzeb, odpowiadając na pytania:
- Kiedy strona została stworzona?
- Czy jest regularnie aktualizowana (w tym czy nie zawiera nieaktualnych odnośników)?
- Czy informacja ma datę powstania?
- Czy informacja zawarta na stronie jest aktualna?
Przydatność źródła do indywidualnych celów i potrzeb
- Do kogo strona jest adresowana?
- Czy dane ujecie tematu odpowiada naszym potrzebom?
- Co czyni to źródło bardziej przydatnym i wartościowym od innych dostępnych?
- Czy prezentowane ujęcie tematu jest unikatowe, wyjątkowe i wyróżniające się na tle innych?
- Czy sposób podania informacji jest pomocny w strukturyzowaniu lub syntetyzowaniu wiedzy na dany temat?
Jakość tekstu
Do tego kryterium możemy zaliczyć poprawność gramatyczną i stylistyczną tekstu oraz bogactwo języka. Ponadto, jeżeli strona zawiera bibliografię, może ona stanowić źródło dodatkowych informacji o temacie, dając także możliwość porównania zawartości publikacji z innymi pracami. Warto sprawdzić, czy są podane pełne przypisy bibliograficzne, pozwalające wyszukać źródło, na które strona się powołuje.
Artykuły, analizy i raporty z badań nad problematyką bezpieczeństwa dzieci w Internecie.
Wystąpienia (wideo) dotyczące bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w Internecie.
